Baner 640 x 330 - pobierz grafikę		Baner 640 x 240 - pobierz grafikę

Program uroczystości dostępny w menu III rekonstrukcja pod - tym odnośnikiem

Zapraszamy do lektury oraz do udziału w dyskusji dotyczącej Bitew pod Tomaszowem Lubelskim. Adres wątków na forum :

- Sowieci w Bitwie pod Tomaszowem Lubelskim
- Tomaszów Lubelski 1939

oraz na innej stronie o Bitwie pod Tomaszowem Lubelskim w kontekście spisku lwowskiego konstantynowicz.info/September_1939/

Po chwili staliśmy się świadkami czegoś, co – mimo że wielu z nas brało udział w różnych bitwach wojny światowej i wcale nie mniejszych niż bitwa tomaszowska – pozostanie jednak na zawsze w pamięci jako niepowtarzalne wielkie, a zarazem przerażające widowisko. Żadne uczone rozprawy nie oddają, bo nie mogą oddać, tamtych wrażeń. Lapidarne opisy, jak na przykład:„żołnierze wycofali się z pola walki”, nie odtworzą nigdy klimatu, przeżycia i stanu ludzi, którzy z tego piekła podążali, nie zawsze świadomie, w różne strony, i nie tylko do tyłu. Pierwsze wrażenie to lawina ognia artylerii i pocisków świetlnych. Raptem całe przedpole staje się areną oświetloną przez dziesiątki wystrzelonych przez Niemców rakiet. Jeżeli ktoś oglądał na południu Italii „granda festa”, to tam ilość rakiet była wielokrotnie mniejsza niż ta, którą w innych celach i w innym nastroju można było oglądać teraz. Na odcinku natarcia 11 pułku piechoty ( z Tarnowskich Gór z 23 dywizji piechoty – przyp. autora art.), którego postępy śledzimy z zapartym tchem, palą się domy i drzewa Rogóźna. Niecałe 3 km od nas nacierał 73 pułk piechot ( z Katowic z 23 dywiji piechoty – przyp. autora art.) w podobnej scenerii. Palące się zabudowania tomaszowskie powiększały blask. Na przedpolu niemieckim było widno jak w dzień. Ciągły huk wszelkiej broni niemieckiej, wzmacniany ogniem naszej broni, nie pozwalał na jakiekolwiek porozumienie się głosem nawet na bliską odległość.

Poniższa mapa taktyczna w skali 1:100 000 z 1936 roku pochodzi z serwisu internetowego - mapywig.org.
- kliknij w miniaturę mapy aby powiększyć obraz do pełnych rozmiarów -

Inaczej było na odcinku nacierającej na Pasieki 2 kompanii. W swojej relacji kpt. Kossobudzki, dowódca lekkich czołgów 7TP, podał, że jego czołgi też wyprzedziły piechotę i ruszyły do natarcia. Ale były to przecież inne czołgi - dysponujące dużą siła ognia, dobrze opancerzone. Szybkością działania, impetem i siłą zaskoczyły Niemców. I za to chwała załogom i ich dowódcy. Źródła ognia niemieckiego w południowej części Pasiek i ta część wsi zostaje zdobyta w bardzo krótkim czasie. Strzelcy 2 i „5” kompanii – dochodzą do tego rejonu. Kpt. Kossobudzki wysyła dalej swoje czołgi skrajem lasu na południowy odcinek Tomaszowa. Tu jest druga, bardzo silnie broniona linia obrony niemieckiej z artylerią, armatami przeciwpancernymi, moździerzami oraz przeszkodami naturalnymi. W tym miejscu Niemcy stawili bardzo silny opór. Do walki z oddziałami polskimi, wchodzacymi do Tomaszowa od południa, rzucili czołgi i samochody pancerne. Działanie naszych czołgów 7TP ma jednak swoją siłę przebojową.

Poniższa mapa taktyczna w skali 1:100 000 z 1936 roku pochodzi z serwisu internetowego - mapywig.org.

- kliknij w miniaturę mapy powiększyć obraz do pełnych rozmiarów -

Nic jednak nie zdołało powstrzymać impetu natarcia. W ataku na bagnety pierwsza linia okopów została zdobyta. Niemcy ataku nie przyjęli, rzucili broń i podnieśli ręce do góry. Ponieważ w drugiej linii ogień ogień ciężkich karabinów maszynowych nie ustawał, strzelcyw wpadli do okopów i w ten sposób przemieszali się między sobą Niemcy i Polacy. Chcąc posuwać się dalej, dowódca pułku zarządził usunięcie jeńców z okopów z podniesionymi rękami do tyłu, na otwarte pole. Jeńcy wyskoczyli, znaleźli się pod ogniem własnej drugiej linii, która jednak zorientowawszy się, że razi swoich, przerwała ogień. Wykorzystali ten moment strzelcy konni, rzucili się naprzód i zdobyli drugą linię okopów, biorąc znowu około 60 jeńców (w sumie ok. 120 - przyp.autora art.). Reszta Niemców wycofała się w popłochu. W ferworze walki, przy pomieszanych związkach, kierunek natarcia został zmieniony w stronę wsi Zamiany, przez co i tutaj prawe skrzydło natarcia zostało odsłonięte.

Od rana 22 września dywizja rozpoczęła natarcie na Tomaszów Lubelski. Tego dnia wieczorem 13 BP zajęła Werechanie - Pawłówkę - Podhorce. O świcie 23 września dywizja wznowiła natarcie na Tomaszów. Polskie natarcie spotkało się z kontrakcją strony niemieckiej. 28 Dywizja Piechoty (niemiecka) natarła z Tomaszowa na kierunku Łaszczów na 13 BP, a 2 Dywizja Pancerna (niemiecka) uderzyła z Rawy Ruskiej w kierunku północnym, na lewe skrzydło i głębokie tyły dywizji gen. Wołkowickiego, niszcząc 19 BP. 13 Brygada Piechoty wycofała się przez Werechanie na Krynice i 24 września dołączyła do 39 Dywizji Piechoty gen.bryg. Bruno Edwarda Olbrychta i wzięła udział w walkach w rejonie Krasnobrodu. 23 września dywizja gen. Wołkowickiego przestała istnieć. 27 września po kapitulacji oddziałów armii gen. Przedrzymirskiego, na czele grupy ok.300 żołnierzy gen. Wołkowicki przebijał się na wschód, lecz już następnego dnia trafił do sowieckiej niewoli. Sława generała Jerzego Wołkowickiego w Rosji uchroniła go prawdopodobnie w roku 1940 od fizycznej likwidacji w Katyniu.